De Johanneskerk is een monumentaal gebouw dat de moeite van het bekijken waard is. Deze digitale excursie maakt het mogelijk om rustig door het gebouw en zijn geschiedenis te gaan, ook wanneer een bezoek ter plaatse niet mogelijk is.
De oude rondleiding werkte met deuren, pijltjes en afzonderlijke schermen. In deze vernieuwde versie staat de hele route op één pagina. De volgorde is dezelfde gedachte gebleven: van buiten naar binnen en van de grote bouwvorm naar de details.
Klik op een afbeelding om haar groter te bekijken. Met de × rechtsboven of met de Esc-toets keert u terug naar de rondleiding.
De Johanneskerk
De Johanneskerk staat in het centrum van Kruiningen. Het huidige gebouw bestaat voor een belangrijk deel uit een vijftiende-eeuws pseudo-basilicaal schip in Brabantse gotiek. Baksteen en lichte natuursteen bepalen het beeld. De kerk is niet alleen een plaats van samenkomst, maar ook een tastbaar document van vele eeuwen dorpsgeschiedenis.
Oorsprong
De vroegste gegevens over de kerk gaan terug tot het begin van de dertiende eeuw. De voorganger was aanvankelijk van hout; later kwam er een stenen gebouw. De kerk hoorde bij de omgeving van het kasteel van de Heren van Cruininghe. Van dat kasteel is bovengronds niets meer over, terwijl kerk en toren de eeuwen wel hebben doorstaan.
De toren
De toren dateert uit de veertiende eeuw en staat opvallend aan de zuidzijde van het schip. De oude doorgang vanuit de toren naar de kerk is nog herkenbaar, ook al is deze later dichtgemetseld. De plaats van de toren hangt waarschijnlijk samen met de oorspronkelijke relatie tussen kerk en kasteelterrein.
Het schip
Binnen valt de hoge, heldere ruimte op. De opbouw van het schip, de bogen en de vensters laten de gotische oorsprong van het gebouw goed zien. De kerk is door de eeuwen heen hersteld en aangepast, maar de historische hoofdvorm is nog steeds duidelijk leesbaar.
Het voormalige koor
Oorspronkelijk was de Johanneskerk een kruiskerk met aan de oostzijde een koor. Na de Reformatie verloor dat gedeelte zijn liturgische functie en raakte het geleidelijk in verval. In 1754 stortte het koor in. De voormalige overgang tussen schip en koor — de triomfboog — is binnen en buiten nog herkenbaar.
Liturgisch centrum
Preekstoel, luifelbanken en doopvont behoren tot de historische inrichting van de kerk. Juist zulke onderdelen geven de ruimte haar eigen karakter: niet als verzameling losse objecten, maar als onderdelen van een gebouw dat eeuwenlang daadwerkelijk is gebruikt.
Watersnood en ramen
De Watersnoodramp van 1953 liet ook in de kerk diepe sporen na. Bij de grote restauratie die daarop volgde, kreeg het gebouw onder meer nieuwe glas-in-loodramen. Daarmee werd de ramp niet uitgewist, maar juist zichtbaar onderdeel van de naoorlogse geschiedenis van de kerk.
Het orgel
Tot 1899 werd de gemeentezang geleid door een voorzanger. Daarna kwam er een Van Dam-orgel. Na de watersnood en de restauratie van de kerk werd gekozen voor een nieuw instrument. Het huidige Van Vulpen-orgel werd in 1958 in gebruik genomen. Op deze website heeft het orgel een eigen uitgebreide pagina.
Sporen uit het verleden
In de muren zijn oude, later dichtgezette toegangen nog te herkennen. Ook leefde lange tijd de verbinding met het vroegere kasteel voort in de overlevering van een onderaardse gang richting 'Het Slot'. Zulke bouwsporen en verhalen maken duidelijk dat de kerk niet los van het dorp kan worden gezien.
Oude beelden
Historische tekeningen, plattegronden en oude foto's helpen om veranderingen te begrijpen die in het huidige gebouw niet meteen zichtbaar zijn. Ze tonen onder andere vroegere bouwdelen, de omgeving en veranderingen in inrichting en gebruik. Daarom blijven ook deze oudere beelden onderdeel van de digitale excursie.